Hisse Senedi Komisyonu Nasıl Hesaplanır?

Bir aracı kurumun "komisyon oranımız binde 1" demesi, bir işlemde cebinizden ne kadar çıkacağını tek başına söylemez. Oranın hangi birimle yazıldığı, alım ile satımın ayrı ayrı ücretlendirilmesi, komisyonun üstüne eklenen vergi ve kurumun tarifesinde ayrıca yer alan kalemler birlikte hesaba girer. Bu rehber, hesabın her parçasını kaynağıyla anlatıyor ve sonunda varsayımsal bir oranla örnek hesap yapıyor.

Komisyonu kim belirler?

SPK'nın yatırımcı kitapçığına göre pay alım satımında aracılık komisyonu, SPK'nın 14.10.2005 tarihli ve 40/1243 sayılı kararıyla 1 Ocak 2006'dan beri aracı kurum ile müşteri arasında serbestçe belirleniyor; alt ve üst sınır uygulamasına son verilmiş. Kitapçık, menkul kıymet aldığınızda ya da sattığınızda aracı kuruma komisyon ödediğinizi açıkça yazıyor.

Oran serbest ama gizli olamaz. III-39.1 sayılı Tebliğ'in 25. maddesine göre yatırım kuruluşu, alım satıma aracılık hizmeti sunmadan önce genel müşterisine işlemlere ilişkin her türlü komisyon, ücret ve vergi tutar veya oranlarını açıklamak, bunun okunup anlaşıldığına dair yazılı beyan almak zorunda. Madde, bu açıklamaların mümkün olduğunca sayısal ya da somut örneklerle yapılmasını esas alıyor. Yani hesap için gereken bilgi, kurumun size verdiği tarifede ve risk bildirimi belgelerinde bulunmalı.

Oranı doğru okuyun: yüzde, binde, baz puan

Tarifelerde aynı oran farklı birimlerle yazılabilir. Karışıklığın çoğu buradan çıkar:

• Yüzde (%): Tutarın yüzde biri. %0,1 = 0,001
• Binde (‰): Tutarın binde biri. Binde 1 = 0,001 = %0,1
• Baz puan (bps): Borsa İstanbul'un tarifesindeki tanımla 1 baz puan %0,01'e, yani on binde 1'e eşit. Binde 1 = 10 baz puan

Yani "binde 1" ile "%0,1" aynı orandır; "%1" ise bunun on katıdır. Tarifede yazan sayıyı hesap makinesine girmeden önce birimini yazın. Ondalık ayracına da dikkat edin: "binde 0,40", binde 1'in yarısından azdır.

Alım ve satım ayrı işlemdir

Komisyon her işlem için ayrı hesaplanır. Bir payı alıp sonra sattığınızda iki işlem yapmış olursunuz: alımda alım tutarı üzerinden, satımda satış tutarı üzerinden komisyon ödenir. Satış tutarı alımdan farklıysa iki komisyon da birbirinden farklı çıkar.

Bu nedenle bir pozisyonun gerçek maliyetini "gidiş-dönüş" olarak düşünmek gerekir. Kâr ya da zararınızı hesaplarken her iki komisyonu ve üstündeki vergiyi düşmezseniz sonucu olduğundan iyi görürsünüz.

Komisyonun üstüne gelen kalemler

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV). Gider Vergileri Kanunu'nun 28. maddesi, kendileri ya da başkaları hesabına menkul kıymet alıp satmayı veya alım satıma aracılık etmeyi meslek edinenlerin bu faaliyetten lehlerine kalan paraları banka muameleleri vergisi kapsamına alır. Kanunun 33. maddesi genel oranı belirler ve Cumhurbaşkanına bu oranı işlem türlerine göre değiştirme yetkisi verir; kanun metnindeki dipnot da oranların işlem türüne göre Bakanlar Kurulu ve Cumhurbaşkanı kararlarıyla yeniden belirlendiğini not eder. Bu yüzden güncel oranı burada yazmıyoruz: kurumunuzun tarifesinde komisyonun BSMV dahil mi hariç mi gösterildiğine bakın ve oranı tarifeden ya da Gelir İdaresi'nden kontrol edin.

Borsa payı. Borsa İstanbul, Pay Piyasası işlemleri için işlem hacmi üzerinden borsa payı alır. 28.03.2025 tarihinde güncellenen tarifede Pay Piyasası'ndaki tüm pazarlarda (varant ve sertifika hariç) gerçekleştirilen işlemler için oran 0,25 baz puan, yani on binde 0,25. Bu ücret borsa üyesine, yani aracı kuruma tahakkuk eder; müşteriye ayrı satır olarak mı yansıtıldığını yoksa komisyonun içinde mi kaldığını tarifenizden okuyun.

MKK ücretleri. Merkezi Kayıt Kuruluşu'nun 26.02.2026 tarihli tarifesi, Borsa İstanbul'da gerçekleşen pay alım satımları için oluşturulan kayıt başına ücret ve hesap açma, hesap bakım, saklama gibi kalemler içerir. Tarife bu ücretlerin üye bazında tahakkuk ettirildiğini ve ücretlere BSMV dahil olmadığını yazıyor. Bunların müşteriye yansıyıp yansımadığı yine kurumun tarifesinde yer alır.

Varsayımsal örnek hesap

Aşağıdaki hesapta kullanılan komisyon oranı ve vergi oranı varsayımsaldır; hiçbir kurumun güncel tarifesini ya da yürürlükteki vergi oranını göstermez. Yalnızca hesabın mantığını göstermek için seçilmiştir.

Varsayımlar:

• Komisyon oranı: binde 1 (varsayımsal)
• Komisyon üzerine vergi: komisyonun %5'i (varsayımsal; gerçek oranı tarifenizden kontrol edin)
• Alım tutarı: 50.000 TL
• Satış tutarı: 55.000 TL

Hesap:

1. Alım komisyonu: 50.000 × 0,001 = 50 TL
2. Alım komisyonu vergisi: 50 × 0,05 = 2,50 TL
3. Satış komisyonu: 55.000 × 0,001 = 55 TL
4. Satış komisyonu vergisi: 55 × 0,05 = 2,75 TL
5. Toplam komisyon ve vergi: 50 + 2,50 + 55 + 2,75 = 110,25 TL

Bu örnekte 5.000 TL'lik fiyat farkının 110,25 TL'si komisyon ve vergiye gidiyor. Borsa payı tarifenizde ayrı yansıtılıyorsa, yukarıdaki Borsa İstanbul oranıyla alımda 50.000 × 0,000025 = 1,25 TL, satışta 55.000 × 0,000025 = 1,375 TL eklenir.

Başabaş noktası

Komisyonun etkisini görmenin bir başka yolu, işlemden zarar etmemek için fiyatın ne kadar yükselmesi gerektiğini hesaplamaktır. Aynı varsayımlarla:

1. Alımın toplam maliyeti: 50.000 + 50 + 2,50 = 50.052,50 TL
2. Satışta eline geçen tutar, satış tutarından komisyon ve vergisi düşülerek bulunur: satış tutarı × (1 − 0,001 × 1,05) = satış tutarı × 0,99895
3. Başabaş satış tutarı: 50.052,50 ÷ 0,99895 ≈ 50.105,11 TL

Yani bu varsayımlarla pozisyonun yalnızca masrafını çıkarması için fiyatın yaklaşık %0,21 yükselmesi gerekiyor. Oran iki katına çıktığında bu eşik de yaklaşık iki katına çıkar. Sık alım satım yapan biri için başabaş eşiği, ilan edilen komisyon oranından daha anlaşılır bir ölçüdür.

Aynı hesabı kendi oranlarınızla yapmak için komisyon hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Tarifeyi okurken kontrol listesi

1. Oran yüzde mi, binde mi, baz puan mı yazılmış?
2. Oran alım ve satımda aynı mı?
3. İşlem başına asgari komisyon tutarı var mı? Varsa küçük işlemlerde oranın yerine o tutar uygulanır.
4. Komisyon BSMV dahil mi, hariç mi gösterilmiş?
5. Borsa payı ve MKK ücretleri ayrı satır olarak mı yansıtılıyor?
6. Oran işlem hacmine, kanala (mobil, şube, telefon) ya da müşteri grubuna göre değişiyor mu?
7. Kampanya oranıysa ne zaman sona eriyor ve sonrasında hangi oran geçerli?
8. Hesap ekstresinde her işlemin komisyonu ve vergisi ayrı ayrı gösteriliyor mu?

Kurumların yayımladığı oranları yan yana görmek için komisyon karşılaştırma sayfasına, oranların nasıl toplandığı ve neyin karşılaştırılabilir sayıldığı için metodoloji sayfasına, pay işlemi sunan kurumlar için hisse senedi işlemleri sayfasına bakabilirsiniz.