Portföy Yönetim Şirketi Nasıl Seçilir?

Portföy yönetimi, alım satım kararlarını bir profesyonele devretmek demektir. Bu yetkiyi verdiğiniz kurum hesabınızda sizin adınıza işlem yapar, siz her işlemi tek tek onaylamazsınız. Bu yüzden seçim, bir aracı kurumda hesap açmaktan daha fazla dikkat ister. Bu rehber önce bireysel portföy yönetiminin ne olduğunu ve yatırım fonundan farkını, ardından yetki belgesi, ücret ve sözleşme kontrollerini anlatıyor. Belirli bir kurumu önermiyoruz; ölçütleri veriyoruz.

Bireysel portföy yönetimi nedir?

III-37.1 sayılı Tebliğ'in 37. maddesine göre bireysel portföy yöneticiliği, kolektif yatırım kuruluşlarının portföyleri hariç olmak üzere, finansal varlıklardan oluşan portföylerin her bir müşteri adına, vekil sıfatıyla yönetilmesidir. Hizmet, portföyün müşterinin mali durumuna, risk-getiri tercihlerine ve yatırım süresine uygun oluşturulmasını, takip edilmesini ve müşterinin bilgilendirilmesini kapsar.

Tebliğ'in 38. maddesine göre bu hizmeti Kurul izniyle aracı kurumlar, yatırım ve kalkınma bankaları ve portföy yönetim şirketleri verebilir. Portföy yönetim şirketi ise Sermaye Piyasası Kanunu'nun 55. maddesinde tanımlanır: ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olan, Kurul izniyle kurulan anonim ortaklık. SPK'nın portföy yöneticiliği kitapçığına göre bu şirketler fon yönetimine ek olarak, yetki belgesi almak koşuluyla yatırım danışmanlığı da yapabiliyor.

Yatırım fonu ile farkı

Aynı portföy yönetim şirketi hem fon yönetip hem bireysel portföy yönetebilir, ama ikisi hukuken farklıdır.

Yatırım fonunda paranız başka yatırımcıların parasıyla birleşir. SPK'nın yatırım fonları kitapçığına göre fon, tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığında toplanan parayla inançlı mülkiyet esasına göre portföy işletmek üzere kurulan, tüzel kişiliği olmayan bir mal varlığıdır. Siz fonun varlıklarına değil, katılma paylarına sahip olursunuz. Fonun stratejisi içtüzük ve izahnamede yazılıdır, sizin kişisel durumunuza göre değişmez.

Bireysel portföyde varlıklar sizin adınıza tutulur ve yönetim size özel kurulur. Tebliğ bu ayrımı korumak için portföy yöneticisinin belirli bir yönetim dönemi belirleyerek önceden toplanan paralarla ortak bir portföy oluşturmasını ve yönetmesini yasaklar (madde 41/j). Varlıklarınız portföy saklayıcısı nezdinde saklanır (III-55.1, madde 39) ve isterseniz genel saklamaya yetkili başka bir yatırım kuruluşunda saklanmasını talep edebilirsiniz (III-37.1, madde 43).

Pratik farklar:

• Bireysel portföy hizmeti için kurumun belirlediği bir asgari tutar olup olmadığını baştan sorun.
• Fonda yönetim ücreti ve diğer giderler kitapçığın ifadesiyle getiri üzerinde olumsuz etki yapar; kitapçık fon seçerken yönetim ücreti oranına, fon toplam gider oranına ve giriş-çıkış komisyonu olup olmadığına bakılmasını öneriyor. Bireysel portföyde ücret size ayrıca bildirilir.
• Fonun bilgileri KAP'ta herkese açıktır; bireysel portföyünüzün bilgisi ekstre ve raporlarla yalnızca size gelir.

Yetki belgesini kontrol edin

SPK'nın portföy yönetim şirketleri mevcut yetki belgeleri sayfası şirket adını, belge numarasını ve belgenin durumunu listeler. Sayfada belge türleri ayrı ayrı görünür; örneğin:

• Portföy Yöneticiliği Yetki Belgesi
• Portföy Yöneticiliği Yetki Belgesi ve Yatırım Danışmanlığı Yetki Belgesi
• Gayrimenkul ve Girişim Sermayesi Portföy Yöneticiliği Yetki Belgesi

Son belge türüne dikkat edin. Kitapçığa göre münhasıran girişim sermayesi ya da gayrimenkul yatırım fonu kurup yönetmek üzere kurulan şirketlerin ünvanında bu ibare yer alır; bu şirketlerin faaliyet alanı sınırlıdır. Durum sütununda "Faaliyette" dışında bir ibare (örneğin geçici iptal) görüyorsanız, sebebini öğrenmeden ilerlemeyin.

Hizmeti bir aracı kurumdan alacaksanız, SPK'nın aracı kurum faaliyet izinleri sayfasında kurumun adına "Bireysel Portföy Yöneticiliği Faaliyeti" izninin kayıtlı olduğunu kontrol edin. Kitapçığa göre Kurul, yetki belgesini iptal edebilir, faaliyeti sınırlandırabilir ya da geçici olarak durdurabilir; belge iptal edilirse şirketin yönettiği portföyler Kurul'un uygun göreceği başka bir şirkete devredilir.

Ücretleri nasıl okumalı?

Ücret oranlarını burada vermiyoruz; oranı kurumun teklifinden ve sözleşmeden öğrenirsiniz. Mevzuatın size sağladığı şey, ücretin nasıl hesaplandığını görme hakkıdır.

• Ekstre ve ücret formu (III-55.1, madde 29): Portföy yönetim şirketi size portföydeki varlıkların nominal ve rayiç değerlerini, nakit ve alım satım hareketlerini gösteren bir ekstre ile hesabınızdan tahsil edilen ücretlerin hesaplanma yöntemini, tutarını ve portföye oranını gösteren bir form göndermek zorunda.
• Komisyon ve menfaatlerin açıklanması (III-37.1, madde 41/a): Yönetici, portföy için yaptığı işlemlerden dolayı bir ihraççıdan ya da yatırım kuruluşundan kendi lehine komisyon veya benzeri menfaat sağlıyorsa bunu hizmeti sunmadan önce size açıklamak zorunda.
• Performans ücreti ve karşılaştırma ölçütü: Tebliğ, müşteriyle birlikte Kurul'un performansa dayalı ücretlendirme düzenlemeleri uyarınca bir karşılaştırma ölçütü ya da eşik değer belirlenebileceğini söyler (madde 41/ı). Böyle bir ölçüt varsa sözleşmede nasıl oluşturulduğu, size nasıl raporlanacağı ve ölçütün getiri taahhüdü anlamına gelmediği yazmalıdır (madde 42/5).
• Getiri garantisi yasağı (madde 41/ğ): Yönetici portföyün belirli bir getiri sağlayacağına dair sözlü ya da yazılı garanti veremez, reklamlarında bu anlama gelen ifade kullanamaz.

Kuruma sorulacaklar:

1. Yönetim ücreti hangi tutar üzerinden, hangi sıklıkla hesaplanıp tahsil ediliyor?
2. Performans ücreti var mı; varsa hangi eşik ya da ölçüt üzerinden ve hangi dönemde hesaplanıyor?
3. Portföy için yapılan alım satımların komisyonu ayrıca hesabınızdan mı düşülüyor, hangi kurum üzerinden işlem yapılıyor?
4. Saklama ücreti ayrı mı?
5. Sözleşmeyi feshederseniz bir çıkış ücreti ya da bildirim süresi var mı?

Sözleşmede bakılacaklar

III-55.1 sayılı Tebliğ'in 34. maddesine göre portföy yönetim şirketi müşteriyle, Tebliğ ekinde sayılan asgari unsurları içeren yazılı bir sözleşme imzalamak zorunda. Sözleşmede bulunması ve bulunmaması gerekenler:

• Portföy yöneticisi veya yöneticilerinin kim olduğu. Yönetici ayrılır ya da değişirse şirket bunu derhal size bildirmek zorunda; yeni yöneticiyi uygun görmezseniz sözleşmeyi tek taraflı feshedebilirsiniz.
• Şirketin, yöneticilerin mevzuata ve sözleşmeye aykırı işlemlerinden ve özen ve sadakat yükümlülüğüne aykırı fiillerinden size karşı doğrudan sorumlu olduğu. Sözleşmeye aksi yönde hüküm konamaz.
• Şirket lehine tek taraflı olağanüstü haklar sağlayan hükümler bulunmamalı.
• Portföyün nerede ve nasıl saklanacağı (III-37.1, madde 42/4).
• Temettü tahsili, bedelli/bedelsiz pay alma ve oy hakkı gibi idari ve mali hakları kimin, hangi yetkiyle kullanacağı (III-55.1, madde 36).

Sözleşmeden önce yerindelik testi yapılması da zorunlu (III-37.1, madde 40). Test sonucuna uygun olmayan portföy yönetimi hizmeti sunulamaz; bilgi vermezseniz hizmet de verilmez.

Kontrol listesi

1. Kurumun portföy yöneticiliği yetki belgesi ya da bireysel portföy yöneticiliği izni SPK listesinde görünüyor mu, durumu "Faaliyette" mi?
2. Belge türü, almak istediğiniz hizmeti kapsıyor mu?
3. Yerindelik testi yapıldı mı ve sonucu size bildirildi mi?
4. Yönetim ücreti, varsa performans ücreti ve işlem komisyonları sözleşmede yazılı mı?
5. Karşılaştırma ölçütünün getiri taahhüdü olmadığı sözleşmede belirtilmiş mi?
6. Portföyü yönetecek kişinin adı sözleşmede var mı?
7. Varlıklarınız hangi saklama kuruluşunda tutulacak?
8. Ekstre ve ücret formu hangi sıklıkla ve hangi kanaldan gönderilecek?

Yetki belgesi olan şirketleri portföy yönetim şirketleri listesinde, bu hizmeti sunan kurumları bireysel portföy yönetimi sayfasında bulabilir, kurumları karşılaştır sayfasında yan yana görebilirsiniz.